Czy da się jednocześnie zapewnić godną opiekę seniorom w starzejącej się Europie, uczciwie wynagradzać opiekunów i nie zrujnować finansowo rodzin?
Jedna z najbardziej angażujących dyskusji podczas dnia warsztatowego ELMC 2026 poświęcona była właśnie temu pytaniu. Sesja „No Staff, No Pay, No Way to Care! - Polityczne rekomendacje polityczne i praktyczne rozwiązania dla opieki typu live-inw obliczu zmian demograficznych.” została zorganizowana w ramach finansowanego przez UE projektu MOBILECARE, współtworzona przez Cecilię Jornod i moderowana przez Marka Benio. W debacie udział wzięły Rebeca Dragos, Ada Zaorska oraz Radmila Obrenovic, a publiczność aktywnie uczestniczyła w dyskusji przez cały czas jej trwania.
Sesja odbyła się pod patronatem Polskiego Stowarzyszenia Opieki Domowej.
Dyskusja pokazała trzy szczególnie trudne obszary współczesnej opieki domowej: walkę z szarą strefą, problem zabezpieczenia społecznego opiekunów migrujących oraz organizację pracy i czasu wolnego w opiece całodobowej.
Wyprowadzanie opieki z szarej strefy
Eksperci byli zgodni, że jednym z głównych powodów funkcjonowania pracy nierejestrowanej są bardzo wysokie koszty opieki ponoszone przez rodziny przy jednoczesnym niewystarczającym finansowaniu publicznym.
Rebeca Dragos zwracała uwagę, że podstawowymi narzędziami ograniczania szarej strefy powinny być ulgi podatkowe, bony opiekuńcze oraz uproszczenie procedur administracyjnych. Jak podkreślano podczas dyskusji — rodzina nie jest przedsiębiorstwem i nie powinna być obciążana nadmierną biurokracją.
Radmila Obranovic przedstawiła z kolei propozycję, by składki emerytalne opiekunek migrujących były odprowadzane w państwach ich pochodzenia według lokalnych stawek. Rozwiązanie to mogłoby jednocześnie ograniczyć koszty po stronie rodzin oraz pomóc opiekunkom uniknąć sytuacji, w której „znikają” pomiędzy różnymi systemami emerytalnymi lub pozostają poza nimi całkowicie.
W głosowaniu publiczności szczególnie mocno wybrzmiała potrzeba przejrzystych umów oraz ograniczenia biurokracji związanej z zatrudnianiem opiekunów.
Długi, egzekucja komornicza i upadłość konsumencka
Szczególnie poruszające było wystąpienie Ady Zaorskiej, która opowiadała o kobietach wyjeżdżających do pracy opiekuńczej za granicę nie tylko z powodów ekonomicznych, ale również w celu uniknięcia egzekucji komorniczych, które pochłonęłyby ich legalne wynagrodzenie w kraju. Często były to długi zaciągnięte przez byłych partnerów lub mężów.
Ada przedstawiła przykłady kobiet, którym udało się przejść przez procedury upadłości konsumenckiej w Niemczech. Dzięki temu mogły wrócić do legalnej pracy, ponownie zacząć odprowadzać składki emerytalne i odzyskać stabilność życiową.
Dyskusja pokazała, że regulacje dotyczące zadłużenia oraz transgraniczna współpraca prawna mogą stać się nieoczywistym, ale skutecznym narzędziem ograniczania pracy nierejestrowanej w sektorze opieki.
Czy opiekunka mieszka w pracy czy pracuje w miejscu zamieszkania?
Jednym z najbardziej zapalnych tematów sesji pozostawało pytanie o rozróżnienie czasu pracy i czasu wolnego w opiece całodobowej.
Jak odróżnić czas pracy od odpoczynku, gdy opiekunka mieszka razem z seniorem przez całą dobę?
W trakcie dyskusji pojawiały się zarówno propozycje bardzo sformalizowanych modeli zmianowych, jak i bardziej wspólnotowe rozwiązania. Jednocześnie zwracano uwagę, że częsta zmiana opiekunów może być dla osób starszych emocjonalnie trudna i destabilizująca.
Radmila Obrenovic i Rebeca Dragos wskazywały na model współzamieszkiwania kilku seniorów pod opieką zespołu opiekunów pracujących zmianowo. Takie rozwiązanie mogłoby zapewnić większą możliwość odpoczynku opiekunom, ograniczyć samotność seniorów i częściowo obniżyć koszty opieki.
Ada Zaorska zwracała jednak uwagę, że wielu seniorów po prostu chce pozostać we własnym domu — „nie przesadza się starych drzew”. Jednocześnie podkreślała rosnącą rolę dziennych ośrodków wsparcia dla seniorów, określanych podczas dyskusji jako swoiste „przedszkola dla seniorów”, które pozwalają opiekunom odzyskać przynajmniej część normalnego rytmu dnia.
Nie ma prostych rozwiązań
Jedna konkluzja wybrzmiała podczas całej sesji szczególnie mocno: nie istnieje jeden prosty model rozwiązania kryzysu opieki w starzejącej się Europie.
Potrzebny jest zestaw różnych narzędzi — od przejrzystych list obowiązków i zasad wynagradzania czasu dyspozycyjności, przez współfinansowanie publiczne, po elastyczne modele łączące opiekę domową, centra dzienne i rozwiązania teleopieki.
Jak podsumował Marek Benio:
„Strzeżcie się ludzi oferujących proste rozwiązania bardzo skomplikowanych problemów”.
📸 Kilka ujęć z tej części programu poniżej
